شيخ راضى آل ياسين ( مترجم : السيد الخامنئي )
33
صلح امام حسن ( ع ) ( فارسي )
( 1 ) كتابهائى كه تنها مدارك و مآخذ موضوع مورد بحث ما را - در آنجاهائى كه ناگزير به مدركى احتياج هست - تشكيل ميدهند ، با كمال تعجب ، همه در اين جهت شريكند كه حتى يك حادثه يا يك خطبه ، يا يك اعلاميه يا يك آمار را يكسان نقل نكردهاند و حتى غالبا در تاريخ يك حادثه يا خطبه ؛ يا نام فرمانده ؛ يا ترتيب فرماندهى ميان دو يا سه نفر ؛ يا نقل چگونگى سوءقصدهائى به حضرت حسن بن على در ميدانها شده ؛ يا در كيفيت نام بردن از صلح ؛ يا در وضع كشته شدن آن حضرت و يا در هر واقعهى كوچك يا بزرگى از وقايع آن جنگ ، يكسخن و هماهنگ نيستند . عوامل گوناگونى كه در وضع نابسامان اين كتابها مؤثر بوده ، در موارد بسيارى از نقاط حساس موضوع ، كار خود را كرده و اثر خود را گذارده است . و همانطور كه نظم دادن و بهم پيوستن و رديف كردن حقايق تاريخى به همان صورت واقع شده ، از دشوارترين مراحل فراهم آوردن اين كتاب است ، استفاده از قرائن و شواهد حال نيز سادهترين و طبيعىترين راه تأمين اين منظور است . خوشبختانه ، ما براى ايجاد نظم و نسق لازم ، هرگز از شواهد قطعى كه در لابلاى روايات پراكنده و نامنظم ، فراوان بدست مىآيد ، فراتر نرفتيم و بنابراين ، مدارك موجود - با همه نقصى كه در تك تك آنها بود - مجموعا توانست مأخذ و مدرك تحقيقات اين كتاب و هم مبناى نظم و ترتيب و پيوستگى آن باشد . و اين بهترين توفيقى است كه بدان ميباليم . در تحليل و بيان فلسفهء هر يك از فرازها و صحنهها ، با تأنى و